همه به تو نزديكترند ، در پشت پدران جا نگرفته ، وبه رحم مادران در نيامده ، واز آبى پست آفريده نشده‌اند ، ورويدادهاى روزگار آنان را پراكنده نساخته است ، آنان با همه قريب ومنزلتي كه نزد تو دارند ، وبا اين كه خواستهاى آنها به تو منحصر است وبا همه عبادت وطاعت بسيارى كه برايت انجام مىدهند ، واز اجراى فرمانت غفلت نمىورزند اگر حقيقت ذات تو را كه از آنها پوشيده است آشكارا ببينند اعمال خود را ناچيز خواهند شمرد ، وخويشتن را سرزنش خواهند كرد وخواهند دانست كه حقّ عبادت تو را به جا نياورده وچنان كه سزاوار است تو را فرمانبردارى نكرده‌اند . » [ شرح ] ( 21609 - 21574 ) بايد دانست كه حرف من در آغاز اين بخش از خطبه براي بيان جنس است ، زيرا امام ( ع ) هنگامى كه سخن خود را در بيان عظمت حق تعالى آغاز مىكند ، تعظيم خود را به مقام ربوبي از طريق شمارش مخلوقات أو انجام مىدهد ، وبه ترتيب « ألا شرف فالأشرف » نخست از فرشتگان آسمانها سخن مىراند ، وبا ذكر اوصافى از آنها به برترى آنان اشاره مىفرمايد : 1 - اين كه فرشتگان از همه آفريدگان به خداوند داناترند روشن است ، زيرا ثابت شده است مخلوقاتى كه مجرّد از مادّه‌اند ، دانش آنها از كشمكش نفس امّاره كه مبدأ غفلت ومنشأ سهو ونسيان است به دور بوده وعلوم ومعارف آنها از ديگر مخلوقات كاملتر است ، ديگر اين كه فرشتگان آسمانها در رسيدن علوم وديگر كمالات به انسانها واسطه فيض بوده وبراي غير خودشان به منزله استادند ، وپيداست كه أستاذ مقامي برتر از شاگرد دارد ، همچنين در ذيل خطبه أول دانسته شد كه معرفت از مقولة تشكيك است وداراى شدّت وضعف مىباشد . 2 - اين كه ترس فرشتگان از خداوند بيش از ديگران است ، زيرا آنان به مقام عظمت وجلال خداوند آگاهترند ، وهر كس به خدا داناتر وآگاهتر است از أو ترسانتر است ، امّا دليل اين كه آنها به خداوند داناترند همان است كه در پيش گفته شد ، ودليل قسمت دوّم كه هر كس خدا را بيشتر مىشناسد از أو ترسانتر